Neytendasamtökin Stichting Massaschade & Consument hafa höfðað hópmálsókn gegn tæknirisanum Sony í Hollandi og krefjast skaðabóta fyrir hönd allra hollenskra neytenda sem keypt hafa stafrænt efni í gegnum PlayStation Store frá árinu 2013.
Samtökin halda því fram að Sony hafi misnotað markaðsráðandi stöðu sína til að halda uppi óeðlilega háu verði á stafrænum leikjum og viðbótarefni – og valdið neytendum fjárhagslegu tjóni sem hlaupi á hundruðum milljóna evra.
Óeðlileg verðmyndun í lokuðu vistkerfi
Samkvæmt málatilbúnaði samtakanna hefur Sony markvisst komið í veg fyrir að aðrir aðilar geti selt stafrænt efni fyrir PlayStation og þannig tryggt sér einokun á markaðnum. Þar með hafi fyrirtækið getað ákveðið verðlag alfarið sjálft og neytt neytendur til að greiða allt að 47% hærra verð fyrir stafrænar útgáfur leikja – þrátt fyrir að framleiðslu- og dreifingarkostnaður slíks efnis sé lægri en hjá hefðbundnum diskum.
Samtökin telja að þessi háttsemi brjóti gegn samkeppnislögum og hafi valdið hollenskum neytendum umtalsverðu tjóni. Áætlað er að heildar-ofgreiðslur frá árinu 2013 til dagsins í dag nemi allt að 435 milljónum evra, eða sem nemur yfir 65 milljörðum íslenskra króna.
Sony stjórnar verðinu – ekki útgefendurnir
Í stefnunni kemur fram að Sony neyti stöðu sinnar gagnvart leikjaútgefendum með því að skylda þá til að selja stafrænt efni eingöngu í gegnum PlayStation Store. Þar að auki ákvarði Sony lokaverð sjálft, óháð vilja útgefenda, sem brjóti gegn eðlilegri samkeppni og hindri val neytenda.
Þetta fyrirkomulag er í algerri andstöðu við opnum markaði, þar sem keppinautar keppa um verð og þjónustu. Þar sem Sony á og rekur bæði PlayStation og stafrænu verslunina, er samkeppni útilokuð – með þeim afleiðingum að neytendur greiða meira en ella.
Hvað gerist næst?
Héraðsdómur í Amsterdam mun nú meta hvort hópmálsóknin uppfylli skilyrði samkvæmt hollenskum lögum um sameiginlegar skaðabótakröfur. Ef málinu verður veitt formlegt samþykki, fer það í hefðbundið dómferli síðar á árinu.
Markmið samtakanna er tvíþætt: Annars vegar að fá fjárhagslegar bætur til neytenda sem greiddu of hátt verð, og hins vegar að knýja Sony til að breyta viðskiptaháttum sínum og opna stafræna dreifingu fyrir aðra aðila.
Alþjóðlegt fordæmi
Málið í Hollandi kemur í kjölfar sambærilegrar hópmálsóknar sem höfðuð var í Bretlandi árið 2022, einnig vegna meintrar misnotkunar Sony á markaðsráðandi stöðu sinni. Þar eru réttarhöld fyrirhuguð í mars 2026, en breski dómstóllinn hafnaði öllum kröfum Sony um að vísa málinu frá.
Ef niðurstaða dómstóla í Hollandi eða Bretlandi verður neytendum í vil, gæti það sett alþjóðlegt fordæmi fyrir aukinn aðgang að stafrænum vörum og samkeppni á leikjamarkaði – sem til lengri tíma gæti haft áhrif á verð, þjónustu og frelsi leikjaiðnaðarins.
Athugið: Hollenskir PlayStation-notendur sem telja sig hafa orðið fyrir tjóni geta skráð sig til þátttöku í málinu á vef samtakanna Stichting Massaschade & Consument.
